Mi ha imparato fin da bambino che si deve mangiare alle undici prima che il sole ti bruci la testa, e alle quattro della sera. Se no è tutto veleno che ti si pianta qui e che ti va nel sangue.

Doğal olarak İtalyanca yazınca, sanılıyor ki insanın bazen boğazına çöken Avrupa sinemasının sanatsal kaygısından uzun çıkarımlar sonucu züppelik heybeme attığım derin bir replik. Yok kardeşler, aile masasında oturan huysuz ihtiyarın dediği üzere:

Çocukken öğrendim ki henüz güneş başını yakmadan saat onbirde ve öğleden sonra saat dörtte yemek yemelisin. Aksi halde yediğin her şey kanında zehire dönüşür.

Hatırlamak güzel, Fellini gibi hatırlamak daha güzel.

Bir sağanakta yorulmuş gibiyim. Hiç olmazsa mantomun iç cebine sakladığım not defterim olaydın.

Velhasıl-ı kelam, güzel günler yaşadık ve yaşayacağız diye geçiciliği unutmaya ve zamanın çöpleştirici gücünü yadsımaya varoluşumuz ve varolmaya dair hırsımız yetmez. Öte yandan da geçiciliğe ikrar verdik diye de güzelliği ve yaşamdolu olmayı, daha güzel hayaller kurmayı terk etmeye hislerimiz yetmez. Yapılacak diye emrolunmaz fakat yapılsa iyi olur dediğim şey şudur: Yaşam kimi zaman geçici kimi zaman da güzel kararlar vererek yaşanır. Bu sonsuz kıyas, tıpkı “hayat” ve “yaşam” kelimelerinden hangisinin daha güzel ve hangisinin daha geçici olduğuna karar verememek gibidir.

İyisi mi şimdi biraz para kazanalım, sonra kaldıysa insanlığımızdan fakirlere pay ederiz. Acı ama gerçek. Güzel ama geçici.

*Başlıktaki dizeler için, http://www.eksisozluk.com/show.asp?id=2508158

HİCRET

1.

Damlara bakan penceresinden
Liman görünürdü
Ve kilise çanları
Durmadan çalardı, bütün gün
Ve geceleri.
Tren sesi duyulurdu yatağından
Arada bir.
Bir de kız sevmeye başlamıştı
Karşı apartımanda.
Böyle olduğu halde
Bu şehri bırakıp
Başka şehre gitti.

2.

Şimdi kavak ağaçları görünüyor,
Penceresinden,
Kanal boyunca.
Gündüzleri yağmur yağıyor;
Ay doğuyor geceleri
Ve pazar kuruluyor, karşı meydanda.
Onunsa daima;
Yol mu, para mı, mektup mu;
Bir düşündüğü var.

Orhan Veli
HICRET
(tıkla dinle)

Herhangi bir maceraya atılmanın belli başlı önkoşulları yok bittabi. Herhangi birisi birkaç geceyi parkta yatarak geçirebilir, birkaç ayı evinden çok uzaklarda harcayabilir veya birkaç kişiyi hiç nedensiz bir güzel dövebilir, ve ardından tüm başından geçenleri bir macera gibi anlatır. Fakat eğer bahsettiğimiz keşif ve öğrenme macerası ise öncelikle düşüncede, duyguda ve eylemde özgür müyüz onu bilmek gerekir. Tamtamına özgür olamadan, bizi lüzum gereği bir kapanda kıstıran ve “yeterli” kavramını beynimize sokan gücü yenemeden böylesi bir yolculuğa çıkmak boş iştir. Ama aylaklık kabilinden, lüzumsuzluk kabilinden değil, bilakis boşa çabalamaktır. Neden aylaklığı ve lüzumsuzluğu ayırma ihtiyacı hissettim, açayım: Macera uçurumunun ta kıyısına kadar gelip de kendilerini boşluğa bırakamayanları tutan güç, o boşlukta bir ümit görüp de o gücü yenenlerin tutkusunu aşağılanmış bir lüzumsuzluk, gericilik ve aylaklık olarak görür. O boşluğa atlayanların artık “yeteri” kadar boş işler ile uğraştığından söz eder ve kurulu sisteme ne katkıları olduğunu sorgular. Aslında öyle görülmesi ve görünmesi, bu tutkuyu daha da görünmez yapar ve çoğunluğa göre bu meftunluk kaydadeğer bulunmaz. Çünkü çoğunluk özgür değildir ve dünyayı değiştirmek -ki bazen gerçekten değiştirilmesi bazen de görmezden gelinmesi gerekir- bilgeleşme yolunu seçmiş azınlığın işidir.

Peki benim derdim ne? Yaz bitti ama içimde bitiremediğim bir gün, kapatamadığım bir hesap ya da boyumun yetmediği bir kepenk var. Yok öyle aşk ile, sevda ile alakalı değil. Tersine aylarca süren suskunluğun biriktirdiği fırtınaya duyulan özlem ile alakalı. Bu macerayı kısa kesip, alelade bir oturma odasına topladığım artık benim için önemli olup olmadıklarını kestiremediğim arkadaşlarıma anlatacağım yarısı yalan yarısı gerçek bir öyküler dizisi ile geri dönebilirim. Hayatıma diğer insanların hayatından daha fazla önem verdiğim filan da yoktur ama bilgiye ve görgüye açlığım arabamı hep yoldan çıkardığından, düz yolda seyir halinde olsam dahi dümeni sola kırasım gelir. Şimdi de şu fırtına aylaklığına tutuldum. Gelir mi gelmez mi bilemem ama aylardır bir kenarda durup bekledim bu günleri, önceden görerek, sonrasını çözemeyerek ve handiyse adımlarının sesini duyarak bekledim. Bu bekleyiş süresince de belli başlı vakitlerde bir bilgi kırıntısı ve bir görgü gösterisi sunuldu bana. Diyeyim ki, annem hasta, acildeyiz ve sevdiğim kız beni aldatmış. Hoop cebimden dün gece rakı içtiğimiz meyhanenin kartı çıkıyor. Meyhane kartının arkasına Mevlana öğüdü yazmışlar: “Niye kederlenirsin? Yüzük olmayı dileyen taş, ezilmeyi ve yontulmayı göze almalıdır!” Ya da çok kötü bir gün geçirdikten sonra otobüste yanıma oturan, mahpushanelerde 17 yıl geçirmiş amca suratımın neden asık olduğunu sorup, biraz sohbet ettikten sonra öğüt veriyor: “Üzgün ve kızgınsın diye gemilerinin yerine kendini yakan amirale benzeme.” Bir de burada bahsetmezsem eksik kalacak bir olay daha var. Oldukça umutla çıkılan uzun bir yolculuğun sonunda, zafere inanmışken hem de, reddedilip yalnızlığın yüzüme çarptığı odama döndüğümde ilk okuduğum mesajda Bakara Suresi’nden alıntı yapılmıştı: “Biz neyin hayırlı, neyin kötü olduğunu bilemeyiz.” Gerçekten de biz bilemeyiz, fakat bilen gücün ne olduğunu da burada tartışacak değilim. İşte sunulan bilgi ve görgü dediysem bunlardır, yoksa ne şeyh kapısında yatmışım ne de ruhumu göklere satmışım. Veyahut biraz önce bahsettiğim bilginlik ve bilgelik seviyelerine yaklaşmış olmam da olası değil. Sadece biraz daha sertleştikçe kavgada yediğim yumruklar, çekildiğim köşede sanki bana havlu ve su yerine çeşitli sözler vermişler, o karmaşada bu sözleri gerçekten anlayıp özümseyebildiysem ne mutlu. Ama gün gelecek ve etrafta dolanan bir hayalet, oralarda bir yerlerde kaybettiğim ruhumun yerine geçecek ve bu yolculuğun her bir kilometresinde biriktirdiğim bilgi ve görgü unutulup gidecek yeni maceralara atılırken. Çünkü ben hâlâ sınıfa yeni gelen öğrenciyim ve daima çömezim.

Tüm bu büyük bekleyişin içinde devam eden bir günlük hayatım da var. Mesela bugün bir şarkı dinledim. Bu şarkıya nasıl rast geldiğimin bir önemi yok. Ve hatta, gazoz daha yukarılara fışkırsın diye şişenin ağzından köşeleri kemirilmiş küp şeker atan çocukluğumun, rakıyı sebepli sebepsiz daha romantik bir içkiye dönüştürme tasasına düşen son gençliğime bu şarkıda rastlamasının da bir önemi yoktur. Bu bahiste önemli olan tek gerçeklik, aslında hiç yaşanmamış bir gerçekliğin bir yerlerde yaşanabiliyor olma olasılığıdır. Çocukluğumdan beri tutulmayan sözlerden, boş vaatlerden ve seçilmeyen/seçilemeyen yollardan oluşan başka bir yaşam olma olasılığını gerçekten ciddiye aldım. Böyle bir düşsel yaşamda da başrol yine benim gibi orta halli ve gösterişsiz bir adama düşüyordu. Asıl olan bana ise olası yaşamların en acısı ama en gerçeği düşüyordu. O nedenle haddinden fazla mutlu olmak istemedim hiç. Çünkü gerçek olmayabilirdi ve nihayetinde öteki yolda da koşan ve yere yuvarlanan yine aynı bendim. Söylediğim gibi çoğu zaman da hayatımı alabora edecek bir fırtınaya duacı oldum. Zaten bana amorti dışında piyango vurmuşluğu yok, kolayca ünlü olma şansım da hiç olmadı ve daha da kötüsü (güzeli de diyebilirdim) basketbol kariyerim hiç başlamadan bitiverdi. Yani bir çırpıda dünyam hiçbir zaman değişmedi. Bu şarkıyı dinledikten sonra da değişmedi. Oysa yeni bir serüvenin başlangıcını hep iple çeken ben her zaman ilginç ve değişime açık bir dünyada yaşıyormuşum gibi gelir. Ne diyeyim, ben hâlâ aynı adamım, sokakta gördüğü yaşlılara selam veren, dikdik bakana hiç korkmadan dikdik bakan, şehirlerin kış ve yaz nasıl koktuklarını hafızasına alan ve otobüslerde her bir yolcunun hangi durakta ineceğini tahmin etmeye çalışan ortalama bir adam. Ve ayrıca bir şarkıyla ne değişir ki? Olsa olsa Umay Umay ve Kazım Koyuncu’nun şarkılarındaki gibi olur: “… kalbim acıdı.” Acıyan bir kalp ile kim başa çıkabilir, bilemem de umutlanırım bir yerlerde bir şeyler değişmiştir diye.

O gün bülbül
Yanık yüreğiyle
Seslendi kızıl güle…

Gül uyandı, döndü bülbüle:
-Senindir yüreğim,
Yolunu gözlerim…

Dedim güle:
-Nedendir bu figan?
Dedi: -Bilmem nedendir,
Derbederim…

Kor düştü yüreğime,
Yanarım…*

Biz, şimdi doğal olarak ülkemizden de biraz uzak kaldık. Bilemeyiz bir haftadır kedere ne kadar yakın duruldu yer sofralarında. Bilemeyiz kimler acıyı ve hüznü yanan yüreklerden almak için elindeki ekmek dilimini çıkına bırakıp, bir iki dakikasını kederden soluksuz kalmışlara ödünç verdi. Memleketin alnına bir öpücük kondurup da ne ateşler içinde kavrulduğunu anlayacak kadar bile ona yakın değiliz. Ahalinin konuştuğu şeylerden bazılarına da yabancı kalmışızdır, bilemeyiz kim neyi savunuyor kim neyi satıyor. Ha biraz da bizim ne dediğimiz anlaşılmaz olmuştur, fakat ara sıra hâlâ yurttan mektuplar aldığımızdan lafımız boş değildir. Yine de o duygusal dalgalanmayı yurdunda yaşamamak eksik bırakır “ülke” anlayışını ve kavrayışını. Bundan dolayı biz razıyız yanlış anlamış olmaya. Yeter ki bu kadar nefret dolu olmasın memleket, insanlar bu kadar kana susamış olmasın, gelecek çıkmaza sürüklenmesin. Yeter ki ülkemizi anlatırken ve anlarken dilimiz kandan ve kinden bahsetmesin, yoksa kirletilmiş bir toprak parçasından başka ne kalır geriye.

Bir haftadır benim de, gurbete düşüp de Türkçe’ye susamış bir insan olarak söyleyeceklerim vardı. Bu yangın yerinde söz söylemenin bir anlamı yoktur diye oturdum bu gece kendimden bahsettim. Fakat şunu söylesem yeterli olur herhalde: Göbeğini kaşıyan adam da, köpeği ile yaşayan adam da bir an gelir eğer aynı ülkenin insanı iseler, aynı duyguyu yüreklerinde hissederler zannediyorum. Hâlâ.

Bu yazı boyunca nereden nereye geldiğimize önem veren de vardır. Anlam bütünlüğü, akış düzeni ve bölümler arası bağlantılara takmış olanlar olabilir. Bir rüya gibi düşünseydiniz keşke bu yazıyı, hani gece yatarken uykunuzda göreceğiniz şeyin bir rüya olduğunu bilirsiniz de sabah uyandığınızda rüyanıza şaşırıp kalırsınız, bir anlam yüklemeye çalışırsınız. Oysa o sadece bir rüyadır. Aslında dün gece hiç var olmamıştır ama bu gece yine var olacaktır. Bu yazdıklarım da aslında hiçbir şey anlatmak istememiştir ama her şeyi de anlatmıştır. İyi geceler.

Mevzu aldanmaksa, elin ayağına dolaşıp beceremediklerin dışında, doğduğundan beri çok güzel aldanırsın. Hani 2-3 sene önce, olmayacak bir sevdaya aldanıp yazmıştın ya:

Eteğe sarsa herkes. Kafayı eteğe taksalar, giyilen değil sarılan bir şey olsa etek. Yazgeldi vakti, gün ılığı, iş çıkışı rüzgara salsa kendini. Belirsizlik içinde debelense yürekler. Yıkanmış balkon ferahlığı, vizesiz seyahat, değmemiş yağlı boya temizliği… Üç vakte kadar em’rolunsa, değdiği uçlar havalansa ve kuşlar yuva kursa…

Şimdi yeniden yaz onu. Varsın o vakitler yaza yakın olsun, şimdi kışsa gelen, dinlediğin şarkılar henüz mutlu olduğun günlerde ayrılığın payına ayırdığın şarkılarsa ne değişir? Güzelleştirecek olan sensin aynadaki şaşırtmacayı:

Atkıya sarsa herkes. Kafayı atkıya taksalar, sarılan değil sürüklenen bir şey olsa atkı. Kışgeldi vakti, gün ayazı, ders çıkışı rüzgara salsa kendini. Belirsizlik içinde debelense yürekler. Terk edilmiş balkon karanlığı, ertelenmiş seyahat, duvarlarda kazınmış yağlı boya yaraları… Üç vakte kadar em’rolunsa, ihanetin değdiği uçlar havalansa ve kuşlar burada kalsa…

Bu da geldi geçti, içimde kalan tortusu da akan su ile birlikte sürüklenecek ve başka bir kadının güzel kokulu deltasında başka bir sevdaya karışacak. Bunca lafın ardından utangaç bir ilkokul öğrencisi gibi çekinsem de soracağım bir sorum var: Her zaman dürüst olmanın yiğitliği neden sadece bazı anlarda dürüst olmanın kolaylığına yenilir?

“Livaneli şöyle, Livaneli böyle…”

Boşversene arkadaş, bu adam bize devrimi ve sevdayı hep bir ağızdan da söylenebilen birer şarkı olarak tanıtan adamdır. Yeni bir güne de elbet bu adamla başlamam gerekliydi. Çünkü o sazlar, o seyirciler ve o ses bana hep yeni bir umut aşılamıştır.